Akaryakıtta Eşel Mobil Sistemi Devri Sona Eriyor: Enflasyonla Mücadelede Yeni Dönem

Türkiye'de akaryakıt fiyatlarının sabitlenmesinde önemli bir rol oynayan ve kamuoyunda 'eşel mobil sistemi' olarak bilinen mekanizmanın kademeli olarak sona erdirilmesi kararı alındı. Cumhurbaşkanı Kararı ile Resmi Gazete'de yayımlanan düzenleme, önümüzdeki üç ay içinde uygulamaya konulacak ve bu sistemin tamamen ortadan kalkması hedefleniyor. Bu adımın, enflasyonla mücadele stratejisi kapsamında değerlendirildiği ve uluslararası petrol fiyatlarındaki normalleşme eğiliminin bu kararda etkili olduğu belirtiliyor.

Eşel Mobil Sisteminin Amacı ve İşleyişi

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu çerçevesinde işleyen eşel mobil sistemi, akaryakıt ve benzeri ürünlerde yurt içi rafineri fiyatlarındaki dalgalanmaların tüketici fiyatlarına doğrudan yansımasını engellemeyi amaçlıyordu. Sistemde, yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların belirli bir oranının ÖTV tutarından düşülerek pompa fiyatının sabit tutulması öngörülüyordu. Bu mekanizma, özellikle uluslararası petrol fiyatlarındaki ani yükselişler karşısında fiyat istikrarını sağlamak ve enflasyonist baskıları azaltmak için kullanılıyordu. Ancak, bu durumun bütçe üzerinde de maliyetler yarattığı biliniyordu.

Kademeli Sonlandırma ve Fiyat Dinamikleri

Alınan son Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil sisteminin işleyişinde köklü bir değişikliğe gidildi. Mevcut durumda, yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 75'i ÖTV'den düşülürken, bu oran kademeli olarak azaltılacak. 31 Temmuz'a kadar artışların yüzde 50'si, 1 Ağustos'tan 30 Eylül'e kadar ise yüzde 25'i ÖTV'den düşülecek. 1 Ekim itibarıyla ise sistem tamamen yürürlükten kaldırılacak. Öte yandan, yurt içi rafineri fiyatlarındaki indirimlerin ise ÖTV tutarlarına doğrudan yansıtılmasına devam edilecek. Bu düzenlemelerle birlikte, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların piyasa fiyatlarına daha hızlı yansıması bekleniyor.

Enflasyonla Mücadele ve Bütçe Dengesi

Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilileri, eşel mobil sisteminin kaldırılmasının enflasyonla mücadeleye olumlu katkı sağladığına inanıyor. Özellikle ABD-İran geriliminin etkilerinin azalması ve uluslararası petrol fiyatlarındaki düşüş eğilimi, sistemin kaldırılması kararında etkili oldu. Bu sayede, petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların doğrudan pompa fiyatlarına yansımasıyla birlikte, sistemin bütçeye getirdiği ek maliyetlerin de ortadan kalkması hedefleniyor. Ayrıca, bu yıl temmuz-aralık dönemi için akaryakıt ürünlerinde Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) güncellemesinin ertelenmesi de enflasyonist baskıyı sınırlama çabalarının bir parçası olarak görülüyor.

Sigara ve Diğer Ürünlerde ÖTV Düzenlemeleri

Akaryakıt dışındaki alanlarda da önemli vergi düzenlemeleri yapıldı. Sigara ürünlerinde maktu ve asgari maktu ÖTV tutarları yeniden belirlendi. Oransal ÖTV oranı yüzde 45'ten yüzde 42'ye düşürülerek, üreticilerin fiyat artışları üzerindeki baskının hafifletilmesi amaçlandı. Bu oran düşüşünün yaratabileceği vergi kaybı ise paket başına alınan maktu vergi tutarındaki artışla telafi edilecek. Böylece, sigara fiyatlarındaki değişimlerin daha dengeli olması ve vergi gelirlerinin korunması hedefleniyor. Alkollü içecekler ve sigara dışındaki tütün mamulleri için ise Yİ-ÜFE güncellemesinin bu yıl için ertelenmemesi yönünde karar alındı.