Orta Doğu Geriliminin Küresel Doğal Gaz Piyasası Üzerindeki Şok Etkisi: Arz Kayıpları ve Talep Daralması Kapıda

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) son raporu, Orta Doğu'daki devam eden jeopolitik gerilimlerin küresel doğal gaz piyasası üzerindeki yıkıcı etkilerini gözler önüne serdi. Özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki durumun ciddiyeti, arz güvenliğini tehdit ederken, uluslararası piyasalarda fiyatların hızla yükselmesine ve talepte daralma yaşanmasına neden oldu. Bu durumun, 2026-2030 döneminde LNG arzında ciddi kayıplara yol açabileceği öngörülüyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki Gerilim ve Arz Kesintileri

Geçtiğimiz yılın ikinci yarısından itibaren kademeli bir dengeye kavuştuğu düşünülen küresel doğal gaz piyasası, şubat ayında Orta Doğu'da patlak veren çatışmalar ve bunun sonucunda Hürmüz Boğazı'nın fiilen kullanılamaz hale gelmesiyle yeniden sarsıldı. Küresel Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik öneme sahip bu boğazdaki kesintiler, uluslararası piyasalarda sert fiyat dalgalanmalarını tetikledi. Bu gelişme, özellikle Asya ve Avrupa'daki enerji ithalatçıları için büyük bir endişe kaynağı oluşturdu.

Fiyatlarda Rekor Yükseliş ve Talep Daralması

IEA'nın "2026 Üçüncü Çeyrek Gaz Piyasası Raporu"na göre, mart ayında spot doğal gaz fiyatları, 2022-2023 enerji krizi sonrası en yüksek aylık ortalamalara ulaştı. Avrupa'nın gösterge fiyatı olan TTF, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla %32'lik bir artışla milyon İngiliz ısı birimi (MBtu) başına ortalama 16 dolara fırladı. Asya spot LNG fiyatları ise aynı dönemde %45'lik devasa bir sıçramayla 17,5 dolar/MBtu seviyesini gördü. Haziran ortasında ABD ile İran arasında sağlanan geçici anlaşma, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı bir nebze hafifletse de, Hürmüz Boğazı'ndaki LNG taşımacılığı hala önceki seviyelerin oldukça altında seyrediyor. Bu sıkılaşan arz koşulları ve yüksek fiyatlar nedeniyle, bu yıl küresel doğal gaz talebinin yaklaşık %0,5 oranında (yaklaşık 20 milyar metreküp) azalması bekleniyor. Bu, son on yıldaki üçüncü yıllık talep düşüşü anlamına geliyor.

Kayıpların Kısmen Telafisi ve Kömüre Dönüş

Rapora göre, Orta Doğu kaynaklı arz kaybı, diğer bölgelerdeki üretim artışlarıyla kısmen dengelenebildi. Mart-haziran döneminde Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin LNG sevkiyatlarında yıllık bazda 35 milyar metreküp azalma yaşanırken, Kuzey Amerika ve Afrika'daki yeni projeler ile mevcut tesislerdeki kapasite artışları bu kaybın yaklaşık dörtte üçünü karşıladı. Ancak, yüksek spot fiyatlar ve arz endişeleri, özellikle Asya ve Avrupa'da elektrik üretiminde doğal gazdan kömüre doğru bir geçişi hızlandırdı. Çin, Japonya ve Hindistan gibi ülkelerin uyguladığı yakıt değişim politikaları ve idari tedbirler, küresel doğal gaz piyasasının dengelenmesinde kritik bir rol oynuyor.

Orta Vadeli Arz Kaybı Endişeleri

IEA, çatışmaların orta vadeli etkilerine de dikkat çekiyor. Katar'daki dünyanın en büyük LNG sıvılaştırma tesisi olan Ras Laffan'da meydana gelen hasarların, 2026-2030 döneminde kümülatif LNG arz kaybının 140 milyar metreküpe ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu durum, küresel enerji piyasalarında arz güvenliği konusunda uzun vadeli endişeleri artırıyor ve alternatif tedarik yollarının ve teknolojilerinin önemini bir kez daha vurguluyor.

Türkiye açısından bakıldığında, enerji arz güvenliğinin sağlanması ve çeşitlendirilmesi büyük önem taşıyor. Orta Doğu'daki jeopolitik gelişmelerin küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisi, Türkiye'nin enerji politikalarını şekillendirirken dikkate alması gereken önemli bir faktör olmaya devam ediyor. Bu tür arz şokları, enerji ithalatına bağımlı ülkeler için ekonomik kırılganlıkları artırma potansiyeli taşıyor.